Kako sprečiti anafilaktički šok?

adr_inj2Anafilaktički šok je izuzetno jaka alergijska reakcija koja nastaje veoma brzo i predstavlja njen najteži oblik. To je akutno nastali težak tip rane reakcije preosetljivosti, čiji je početak nagao, često dramatičan i neočekivan. U nekim slučajevima može doći do smrti, najčešće zbog opstrukcije disajnih puteva ili ireverzibilnog vaskularnog kolapsa. Neposredni uzroci ove reakcije mogu biti hrana, lekovi i otrovi insekata nakon ujeda (pčele, ose, stršljen…). Namirnice koje najčešće izazivaju alergijske reakcije jesu kikiriki, orašasto voće, jaja, kravlje mleko, soja, pšenično brašno, ribe i školjke. Od lekova, prouzrokovači anafilakse i anafilaktičkog šoka su betalaktamski antibiotici (penicilin), aspirin, anestetici (pretežno mišićni relaksansi) i jodna kontrasta sredstva. Međutim, lateks (guma od koje se prave medicinske rukavice), izlaganje naporu, hladnom vazduhu ili hladnoj vodi mogu takođe izazvati anafilaktičnu reakciju.
Reakcija nakon samo nekoliko minuta!
Simptomi mogu biti različiti, a najčešći su oticanje usana, kapaka, lica, jezika, grla, otežan govor, promuklost, kašalj, gušenje, pojava koprivnjače, abdominalni bol sa povraćanjem ili bez njega, pad krvnog pritiska, dezorijentacija, konfuzija, kolaps, gubatak svesti i snage… U kontaktu sa alergenom, simptomi anafilaktičkog šoka obično se javljaju nakon samo nekoliko minuta, i to u proseku pet do 10, ali se mogu javiti i nakon 20 minuta od kontakta sa alergenom i onda su najteži. Ponekad se ispoljavaju nakon dva do četiri sata, a izuzetno retko posle 12 sati nakon izlaganja alergenu. Bolesnik oseća svrab ili primećuje osip po koži, a kod nekih se manifestuje otežanim disanjem i gušenjem. Smrt može nastupiti nakon nekoliko minuta ili nakon više dana, usled oštećenja organa nastalih u ranom stadijumu anafilakse. Najveći je rizik kod astmatičara. U oko 80% fatalnih slučajeva šoka dolazi do oštećenja srca.
Postavljanje dijagnoze!
Dijagnoza se postavlja kliničkim pregledom, kada postoji usaglašenost anamneze o akutno nastalom teškom tipu alergijske reakcije, koja je praćena simptomima respiratornih tegoba i/ili hipotenzije, kao i pojavom kožnih promena. Važno je istaći da kožne ili mukozne promene mogu ostati diskretne ili izostati u oko 20% slučajeva. Neki pacijenti imaju samo pad pritiska. Digestivne tegobe (povraćanje, abdominalni bol, inkontinencija) najčešće se javljaju pri ubodu insekata. Ponekad se rade laboratorijski testovi i merenje metabolita kao što je serumska triptaza i histamin u plazmi ili metabolit histamina u urinu.
Hitno lečenje
Anafilaktički šok je najhitnije stanje, koje zahteva trenutno prepoznavanje i lečenje. Ako do ove reakcije dođe, pacijenta je bitno postaviti u ležeći položaj i podići mu noge. Ukoliko je moguće, ukloniti alergen (obustaviti davanje leka, izvaditi žaoku…). Neophodno je obezbediti prohodnost disajnih puteva što ponekad zahteva endotrahealnu intubaciju ili traheotomiju. Po proceni lekara daje se i maska sa kiseonikom. Obavezno je merenje pulsa i klinički pregled pluća, kao i procena cirkulacije i monitoring, merenje i praćenje krvnog pritiska, disanja, EKG-a, slušanje srca… Laboratorijske analize se rade kasnije po zbrinjavanju bolesnika, radi dopune dijagnostike. Adekvatna terapija podrazumeva davanje adrenalina, antihistaminika, glikokortikoida u visokim dozama, kiseonika, aminofilina, i tečnosti u vidu fiziološkog rastvora i glukoze.

Šta je to ARDS?

ARDSŠta je Akutni (adultni) Respiratorni Distres Sindrom (ARDS)?

Akutni respiratorni distres sindrom je klinički sindrom teške respiratorne insuficijencije, tj. naglo popuštanje respiratornog sistema. To je teško oštećenje plućnog tkiva, sa naglim nakupljanjem vode u plućima koja onemogućava disanje.

ARDS ima i sinonime, ALI – sindrom akutnog plućnog oštećenja i SARS – težak akutni respiratorni sindrom.

Ne postoje tačni podaci o broju obolelih, ali je smrtnost ovog oboljenja veoma visoka.  Smrtnost bolesnika sa ARDS kreće se oko 50 do 60% obolelih, kod starijih osoba i do 70%.

ARDS se uglavnom javlja kod ljudi kojima je imuni sistem znatno oslabljen ili koji se već nalaze u bolnici zbog nekog plućnog ili drugog teškog oboljenja. Simptomi akutnog respiratornog distres sindroma su:

Iznenadni, nagli početak tegoba,
Otežano i ubrzano disanje,
Pad krvnog pritiska i plavičasta prebojenost jezika,
Kašalj, ekstremni umor i povišena telesna temperatura.

Osobe koje pate od hroničnog alkoholizma imaju veći rizik za dobijanje ARDS-a. Faktori rizika za razvijanje ovog opasnog sindroma su:
Sepsa tj. infekcija krvi,
Teška upala pluća,
Aspiracija (gutanje) sadržaja iz zeludca,
Višestruke traume i prelomi,
Izlozenost toksičnim gasovima – njihovo udisanje, narkotici i lekovi,
Više puta ponavljane transfuzije.

ARDS se leči davanjem dodatnog kiseonika ili preko maske za kiseonik ili putem mehaničke ventilacije. Daju se jaki antibiotici za lečenje infekcije, analgetici za smanjenje bolova i lekovi za sprečavanje nastanka krvnih ugrušaka.

Komplikacije koje se mogu javiti su: plućna fibroza (stvaranje ožiljnog tkiva u plućima), pneumotoraks (prisustvo vazduha u grudnoj šupljini), infekcije drugih organa, stvaranje krvnih ugrušaka, poremećaji ponašanja i depresija.